Pakkush mund ta ketë dëgjuar por në Gjermani këtë të djelë ka zgjedhje parlamentare. Nga mungesa e dinamikës dhe mënyra e zhvillimit të fushatave të partive kryesore ekziston konsensus për pagëzimin e tyre si "zgjedhjet e gjumit". Megjithëse këtu nuk do të futem në detajet e politikës gjermane më duket me mjaft interes të vë në dukje dy dukuri të këtyre zgjedhjeve. Së pari do të doja të trajtoja përdorimin e Internetit për fushatat e partive kryesore. Por akoma me më rëndësi mendoj se është trajtimi i fenomenit të lindjes së lëvizjes/partisë së Piratëve.
Partitë kryesore gjermane kishin kohë të mjaftueshme për të mësuar nga zgjedhjet presidenciale amerikane, sidomos nga fushata e Obamës dhe vendin kryesor që zinte përdorimi i Internetit në të. Ato kishin kohë të mjaftueshme bile edhe për të eksperimentuar me Internetin si një platformë të rëndësishme qoftë për organizimin e brendshëm të fushatës ashtu dhe në shpërndarjen e informacioneve tek votuesit. Megjithatë, pak ditë para zgjedhjeve e pavarësisht investimeve të dukshme të partive kryesore në platformat e tyre të Web-it mund të thuhet se strategjia e tyre e Web-it ka dështuar.
Arësyet kryesore pse Interneti nuk po funksionon në zgjedhjet gjermane mund të përmblidhen në dy pika. Njëra pikë ka të bëje me tipare social-kulturore të cilat shfaqen në format centraliste të organizimit të partive gjermane dhe fushatave të drejtuara prej tyre me pak pjesëmarrje të drejtpërdrejtë qytetare. Pika e dytë është përdorimi i gabuar i Internetit. Në fushatën gjermane Interneti është përdorur vetëm si kanal plotësues i njëanshëm i komunikimit me qytetarët. Pak a shumë si një kanal shtesë shpërndarjeje informacioni krahas televizionit, radios e shtypit. Në ketë fushatë përparësitë kryesore të Internetit, bashkëveprimi dhe decentralizimi, po anashkalohen duke rezultuar në një përdorim të gjymtuar të tij. Në Gjermani nuk po shfrytëzohet aspak përdorimi i Internetit për krijimin e aktivizimin e grupeve lokale të vetëorganizuara lindur nën drejtimin ideologjik (por jo organizativ) të partive mëmë siç i pamë tek zgjedhjet amerikane.
Të vetmit që po e vënë në punë siç duhet potencialin e Internetit bëjnë pjesë tek një parti e sapolindur që i ka rrënjët krejtësisht në Internet, Partia Pirate. Pas fitimit të papritur të rreth 7% në zgjedhjet parlamentare europiane tre muaj më parë kjo parti u katapultua në vëmendjen publike jo vetëm në Gjermani. Fakti i lindjes e zhvillimit të kësaj partie ekskluzivisht nga lëvizjet e subkulturat virtuale është në vetvete një fenomen mjaft interesant edhe për vetë shoqëritë e informacionit në të cilat po transformohen vendet perëndimore. Një sinjal që Interneti e teknologjitë numerike po i shndërrojnë shoqëritë mbase më shpejt seç e priste shumëkush (ndër ta dhe unë).
Ajo çfarë partia pirate (nuk duhet ngatërruar me faqen piratebay.com) përfaqëson aktualisht është një përmbledhje shumë konçize e disa temave të mprehta ekskluzivisht virtuale apo në lidhje të drejtpërdrejtë me Internetin dhe informacionet që qarkullojnë në të, si psh. kërkesën për një shtet/administratë të qelqtë në vend të qytetarëve të qelqtë, apo ruajtja e neutralitetit të Internetit, reformimi i patentave të softuerëve e të ngjashme. Një program minimal i cili nuk ka patur akoma kohën e duhur të zhvillohet e ngjizet në një ideologji më të kompletuar. Potenciali ideologjik i piratëve mund të shkojë megjithatë shumë larg, përtej temave të pastra virtuale. Aty mund të futen qö nga stimulimi i punës nga shtëpia, te javëve 4 apo pse jo 3-ditore të punës në shumë grupe profesionale, fleksibilizimin e orarit të punës e deri tek modernizimi i institucioneve demokratike, reforma këto që janë aktualisht mëse të mundura nëpërmjet përdorimit të teknologjive numerike. Pra përgjithësisht një lëvizje e tillë mund të bëhet avokate e përdorimit të teknologjive numerike në transformimin e punës, komuniteteve, demokracisë, kapitalizmit dhe në hyrjen e vertetë në epokën e shoqërisë së informacionit.
Në disa aspekte të rëndësishme lëvizja e piratëve i ngjan lëvizjes së të gjelbërve rrënjët politike të të cilëve janë tek levizjet studentore të 68-tës. Të dyja lëvizjet ishin lëvizje decentrale qytetare të nisura nga poshtë. Qoftë të gjelbërtit në fillimet e tyre qoftë piratët sot janë lëvizje rinore dhe të vendosura në shtresën e mesme, të filluara nga segmente e grupe të vogla (studentët në 68-tën, nerd-sat :) sot) për tu përhapur më vonë përtej këtyre grupeve.
Megjithatë te gjelbërve ju deshën më shumë se një dekadë në rrugë, shkolla e universitete para se të çudisnin kolegët e tyre me flokët e gjata, mjekrat apo shtizat me të cilat thurnin trikot e leshit gjate sesioneve parlamentare. Ndërsa piratët pak muaj nga krijimi mund të hyjnë në parlamentin e shtetit me ekonominë më të fuqishme në Europë. Pavarësisht se mendoj që një periudhë disavjeçare për shndërrimin nga lëvizje decentrale qytetare në një parti me ideologji e vizion solid është e shëndetshme për të mos thënë e domosdoshme për pjekjen e duhur, futja e piratëve në parlamentin gjerman do të ishte një sensacion që do të lëshonte valë sizmike në politikën e të gjithë Europës.
Sido që ti vejë fati piratëve në zgjedhjet gjermane, qoftë si lëvizje qytetare apo si parti, shoqëritë perëndimore kanë shumë nevojë për partnerë ideologjikë e politikë që mund ti shoqërojnë ato në rrugën drejt transformimit në shoqëri informacioni. Mbase tek piratët po shohim sot fillimin e një prej lëvizjeve shoqërore më të rëndësishme të dekadave të ardhshme me impakt të ngjashëm me lindjen e të gjelbërve para dyzet vjetësh.
22.9.09
12.8.09
Rrjetet sociale në Internet dhe evoluimi drejt decentralizimit
Nuk ka dyshim se rrjetet sociale në Internet siç i gjejmë tek Myspace, Facebook etj. bëjnë pjesë tashmë në lëminë e rëndësishme të mediave. Në krijimin e opinionit dhe rolin klasik të shpërndarjes së informacioneve rrjetet sociale e treguan potencialin e tyre qoftë në zgjedhjen e presidentit Obama gjatë gjithë vitit të shkuar e qoftë në zgjedhjet presidenciale në Iran para pak muajsh. Në të dy këto raste mënyra virale e shpërndarjes së informacionit jo vetëm funksionoi por i parapriu e sfidoi me sukses shpesh herë dhe mediat e etabluara në vende që për nga struktura sociale e politike nuk mund të ishin më të ndryshme, SHBA dhe Irani. Në të dy këto raste Interneti dhe më në veçanti rrjetet sociale i dhanë një shans real lëvizjeve politike decentrale nga poshtë lart që vetëm pak vite më parë do të ishin të pamendueshme. E ndërsa zgjedhjet presidenciale në SHBA dhe Iran janë shembujt më të përfolur në diskutimet mbi dimensionin social e politik të Internetit, në bazë të shumë vendeve të zhvilluara ka filluar prej pak kohësh një proçes transformimi më i gjërë në qendër të të cilit qëndrojnë rrjetet sociale. Një mori firmash të mëdha e të mesme po investojnë në përdorimin e brendshëm të teknologjive sociale duke u ndjekur edhe nga institucionet shtetërore (Enterprise 2.0, Governance 2.0). Këto zhvillime do të ndryshojnë sipas shumë gjasash në mënyrë afatgjatë strukturën organizative, mënyrën e shpërndarjes së dijes e rrjedhimisht vetë hierarkitë vendimmarrëse brenda firmave dhe institucioneve.
Për të gjitha këto arësye zhvillimi i rrjeteve sociale në Internet meriton vëmendje të gjërë. Në një kohë kur rrjetet sociale dhe firmat që qëndrojnë pas tyre kanë nisur pushtimin global të ekraneve tona na duhet të ndalemi e të vështrojmë pak më thellë.
Një diskutim mbi evoluimin e këtij mjeti komunikues merr akoma më tepër rëndësi nëse vërejmë që përdorimi i rrjeteve sociale ka filluar të hyjë me shpejtësi edhe në Shqipëri. Mania e re e shqiptarëve për të përdorur rrjete sociale globale në Internet si Facebook ishte e pritshme. Së pari, sepse platformat e medha sociale në Internet kanë arritur tashmë një pjekuri që i bën ato tërheqëse përtej kufijve kulturorë e socialë. Një Shqipëri që nuk e ka as ekspertizën teknologjike e as atë organizuese për të ofruar dicka të krahasueshme me produktet e shëndritshme të luginës së silikonit kishte që në fillim pak shanse për të zhvilluar dicka të vetën. Së dyti, sepse tendenca shqiptare për të përqafuar pa rezerva çdo gjë të shëndritshme nga qendrat globale nuk është e re.
Tendenca për t'ju dorëzuar pa kushte produkteve globale të komunikimit të paktën në rastin e rrjeteve sociale duhet parë megjithatë me sy kritik. Kjo sepse rrjetet sociale online po i nënshtrohen një proçesi të shpejtë konsolidimi rreth pak firmave. Ky lloj centralizimi është i dëmshëm sidomos nëse shohim efektet që ka tek inovacioni lokal. Në nivelin lokal, përshtatja e mënyrës së komunikimit në përputhje të karakteristikave sociale të një grupi të vogël përdoruesish frenohet. Nëse fjala vjen, shqiptarët do të kishin një rrjet vendas ata do të kishin shumë më tepër mundësi të ushtronin presion për ndryshime të caktuara në mënyrën e përdorimit. Në një rrjet social global me njëqind apo dyqind milionë përdorues të rregullt çdo mundësi për ndryshim nga një grup i vogël zhduket. Përdoruesit lokalë humbasin çdo lloj pushteti të ndërhyrjes në vendimet për zhvillimin e aplikimit. Dhe rrjedhimisht humbasin mundësinë për të përcaktuar mënyrën e komunikimit me njëri tjetrin.
Në një mjedis konkurence të hapur ky zhvillim do të ishte i kufizuar dhe vetë përdoruesit mund ti zgjidhnin konfliktet eventuale të interesit me pronarët e rrjeteve duke ndërruar rrjetin. Fatkeqsisht përdoruesit e rrjeteve dominuese sociale këtë mundësi nuk e kanë. Dhe nuk do ta kenë atë asnjëherë. Tek rrjetet sociale në Internet të dhënat më të vlefshme përbëjnë të ashtuquajturin rreth social ku bëjnë pjesë kryesisht lidhjet (miqtë) e vëna gjatë aktivitetit në rrjet. Rrethi social është relativisht i vështirë për tu krijuar dhe do durim dhe kohë nga përdoruesit. Pra është një investim i mirëfilltë për veten por edhe për rrjetin social nën të cilin vepron. Ndërrimi i këtij rrjeti kundrejt një tjetri do të thotë aktualisht të humbësh krejt rrethin social online. Kjo lloj vështirësie për ndryshim është arësyeja kryesore e monopolizimit të shpejtë të rrjeteve sociale nga pak firma të suksesshme.
Në bazë të problemit qëndron një konflikt i madh interesi midis përdoruesve dhe pronareve të rrjeteve sociale. Mungesa pothuaj e plotë e ndërgjegjes për këtë konflikt tek pjesa dërrmuese e përdoruesve është shqetësuese. Shprehimisht, të dhënat që përdoruesit krijojne tek çdo rrjet online janë pronë e firmave që kontrollojnë rrjetet dhe jo e përdoruesve. Kjo do të thotë që përdoruesit kanë shumë pak të drejta mbi këto të dhëna. Akoma më shkoqur kjo do të thotë që rrethi social si pjesa më e vlefshme e të dhënave të një përdoruesi zotërohet krejtësisht nga firmat që kontrollojnë rrjetet sociale. Nëse një ditë të bukur këto firma vendosin ta mbyllin aktivitetin apo akoma më keq të gllabërohen nga firma të tjera atëherë rrethi social i përdoruesve ose humbet krejtësisht ose bëhet pre e zellit fitimprurës të firmës blerëse. Pjesa më e madhe e kritikës ndaj rrjeteve sociale është përqëndruar aktualisht tek mënyra se si firmat që kontrollojnë rrjetet nuk duhet ti përdorin të dhënat që grumbullojnë nga përdoruesit. Ne këtë kritikë vihet theksi tek ruajtja e të drejtave të privatësisë. Në fakt, është po aq e rëndësishme që vëmendja të drejtohet edhe tek mënyra se si përdoruesit mund ti përdorin të dhënat që krijojnë.
Zgjidhja afatgjate e konfliktit të interesit midis përdoruesve nga njëra anë dhe kontrolluesve të rrjeteve sociale nga ana tjetër ekziston. Më saktë, kjo zgjidhje qëndron tek zotërimi i të dhënave nga përdoruesit. Të dhënat e përdoruesve nuk duhet të grumbullohen e ruhen më në një vend qëndror në serverat e ndonjë firme si tani por duhet të shpërndahen në aparatet apo serverat e përdoruesve. Në këtë mënyrë përdoruesit nuk varen më për shërbime bazë nga korporatat e liria e tyre për të bërë një zgjedhje nuk kushtëzohet më shumë nga zgjedhjet e mëparshme. Pra shkurt, liria e zgjedhjes nuk cënohet. Kësaj filozofie të re në ndërtimin e rrjeteve sociale i vishet emërtimi rrjetet sociale decentrale (të shpërndara). Në rrjetet e shpërndara rrethi social që një përdorues mund ta këtë ngritur në një rrjet mund të kalohet në një tjeter rrjet pa humbje. Përdoruesit në këtë lloj skenari të shpërndarë ja japin hua rrethin e tyre social një rrjeti të caktuar që në shkëmbim ofron shërbime shtesë. Decentralizimi i rrjeteve sociale mundëson përdoruesit të anëtarësohen pa humbje të konsiderueshme informacionesh dhe nëpër rrjete të vogla lokale duke nxitur kështu inovacionin lokal përkundrejt tendencës aktuale të zaptimit të të gjitha hapësirave nga pak rrjete globale.
Ndërsa teknologjitë për ti ndërtuar rrjetet sociale të shpërndara janë pjekur prej pak kohe, ndërgjegja për problemin thelbësor në përdorimin e rrjeteve sociale të sotme mungon akoma. Firmat prapa rrjeteve aktuale globale nuk do të lënë rast për ta penguar çdo proçes decentralizimi të saponisur. Megjithatë, e kaluara na tregon se vetë struktura e shpërndarë e Internetit është garancia më e mirë që përmbysjet e bajlozëve në dukje të pathyeshem të një epoke të jenë pjesë e pandashme e evolucioneve teknologjike. Epokat në internet ngrihen mbi balancat e brishta teknologjiko-ekonomike e janë si të tilla apriori jetëshkurtëra. Prandaj nuk duhet të habitemi kur brenda pak viteve edhe emrat si Facebook, Myspace & Co. ti përkasin të njëjtës kategori së cilës sot i perkasin emrat AOL, Geocities etj., dinozaurët e Internetit të viteve 90-të. Se sa e shpejtë do të jetë rënia e bajlozëve të rinj të këtij dhjetëvjeçari do të varet së fundmi nga shkalla e ndërgjegjësimit për konfliktin e fshehur nën ngjyrat e ndritshme të produkteve të tyre në Internet.
Për të gjitha këto arësye zhvillimi i rrjeteve sociale në Internet meriton vëmendje të gjërë. Në një kohë kur rrjetet sociale dhe firmat që qëndrojnë pas tyre kanë nisur pushtimin global të ekraneve tona na duhet të ndalemi e të vështrojmë pak më thellë.
Një diskutim mbi evoluimin e këtij mjeti komunikues merr akoma më tepër rëndësi nëse vërejmë që përdorimi i rrjeteve sociale ka filluar të hyjë me shpejtësi edhe në Shqipëri. Mania e re e shqiptarëve për të përdorur rrjete sociale globale në Internet si Facebook ishte e pritshme. Së pari, sepse platformat e medha sociale në Internet kanë arritur tashmë një pjekuri që i bën ato tërheqëse përtej kufijve kulturorë e socialë. Një Shqipëri që nuk e ka as ekspertizën teknologjike e as atë organizuese për të ofruar dicka të krahasueshme me produktet e shëndritshme të luginës së silikonit kishte që në fillim pak shanse për të zhvilluar dicka të vetën. Së dyti, sepse tendenca shqiptare për të përqafuar pa rezerva çdo gjë të shëndritshme nga qendrat globale nuk është e re.
Tendenca për t'ju dorëzuar pa kushte produkteve globale të komunikimit të paktën në rastin e rrjeteve sociale duhet parë megjithatë me sy kritik. Kjo sepse rrjetet sociale online po i nënshtrohen një proçesi të shpejtë konsolidimi rreth pak firmave. Ky lloj centralizimi është i dëmshëm sidomos nëse shohim efektet që ka tek inovacioni lokal. Në nivelin lokal, përshtatja e mënyrës së komunikimit në përputhje të karakteristikave sociale të një grupi të vogël përdoruesish frenohet. Nëse fjala vjen, shqiptarët do të kishin një rrjet vendas ata do të kishin shumë më tepër mundësi të ushtronin presion për ndryshime të caktuara në mënyrën e përdorimit. Në një rrjet social global me njëqind apo dyqind milionë përdorues të rregullt çdo mundësi për ndryshim nga një grup i vogël zhduket. Përdoruesit lokalë humbasin çdo lloj pushteti të ndërhyrjes në vendimet për zhvillimin e aplikimit. Dhe rrjedhimisht humbasin mundësinë për të përcaktuar mënyrën e komunikimit me njëri tjetrin.
Në një mjedis konkurence të hapur ky zhvillim do të ishte i kufizuar dhe vetë përdoruesit mund ti zgjidhnin konfliktet eventuale të interesit me pronarët e rrjeteve duke ndërruar rrjetin. Fatkeqsisht përdoruesit e rrjeteve dominuese sociale këtë mundësi nuk e kanë. Dhe nuk do ta kenë atë asnjëherë. Tek rrjetet sociale në Internet të dhënat më të vlefshme përbëjnë të ashtuquajturin rreth social ku bëjnë pjesë kryesisht lidhjet (miqtë) e vëna gjatë aktivitetit në rrjet. Rrethi social është relativisht i vështirë për tu krijuar dhe do durim dhe kohë nga përdoruesit. Pra është një investim i mirëfilltë për veten por edhe për rrjetin social nën të cilin vepron. Ndërrimi i këtij rrjeti kundrejt një tjetri do të thotë aktualisht të humbësh krejt rrethin social online. Kjo lloj vështirësie për ndryshim është arësyeja kryesore e monopolizimit të shpejtë të rrjeteve sociale nga pak firma të suksesshme.
Në bazë të problemit qëndron një konflikt i madh interesi midis përdoruesve dhe pronareve të rrjeteve sociale. Mungesa pothuaj e plotë e ndërgjegjes për këtë konflikt tek pjesa dërrmuese e përdoruesve është shqetësuese. Shprehimisht, të dhënat që përdoruesit krijojne tek çdo rrjet online janë pronë e firmave që kontrollojnë rrjetet dhe jo e përdoruesve. Kjo do të thotë që përdoruesit kanë shumë pak të drejta mbi këto të dhëna. Akoma më shkoqur kjo do të thotë që rrethi social si pjesa më e vlefshme e të dhënave të një përdoruesi zotërohet krejtësisht nga firmat që kontrollojnë rrjetet sociale. Nëse një ditë të bukur këto firma vendosin ta mbyllin aktivitetin apo akoma më keq të gllabërohen nga firma të tjera atëherë rrethi social i përdoruesve ose humbet krejtësisht ose bëhet pre e zellit fitimprurës të firmës blerëse. Pjesa më e madhe e kritikës ndaj rrjeteve sociale është përqëndruar aktualisht tek mënyra se si firmat që kontrollojnë rrjetet nuk duhet ti përdorin të dhënat që grumbullojnë nga përdoruesit. Ne këtë kritikë vihet theksi tek ruajtja e të drejtave të privatësisë. Në fakt, është po aq e rëndësishme që vëmendja të drejtohet edhe tek mënyra se si përdoruesit mund ti përdorin të dhënat që krijojnë.
Zgjidhja afatgjate e konfliktit të interesit midis përdoruesve nga njëra anë dhe kontrolluesve të rrjeteve sociale nga ana tjetër ekziston. Më saktë, kjo zgjidhje qëndron tek zotërimi i të dhënave nga përdoruesit. Të dhënat e përdoruesve nuk duhet të grumbullohen e ruhen më në një vend qëndror në serverat e ndonjë firme si tani por duhet të shpërndahen në aparatet apo serverat e përdoruesve. Në këtë mënyrë përdoruesit nuk varen më për shërbime bazë nga korporatat e liria e tyre për të bërë një zgjedhje nuk kushtëzohet më shumë nga zgjedhjet e mëparshme. Pra shkurt, liria e zgjedhjes nuk cënohet. Kësaj filozofie të re në ndërtimin e rrjeteve sociale i vishet emërtimi rrjetet sociale decentrale (të shpërndara). Në rrjetet e shpërndara rrethi social që një përdorues mund ta këtë ngritur në një rrjet mund të kalohet në një tjeter rrjet pa humbje. Përdoruesit në këtë lloj skenari të shpërndarë ja japin hua rrethin e tyre social një rrjeti të caktuar që në shkëmbim ofron shërbime shtesë. Decentralizimi i rrjeteve sociale mundëson përdoruesit të anëtarësohen pa humbje të konsiderueshme informacionesh dhe nëpër rrjete të vogla lokale duke nxitur kështu inovacionin lokal përkundrejt tendencës aktuale të zaptimit të të gjitha hapësirave nga pak rrjete globale.
Ndërsa teknologjitë për ti ndërtuar rrjetet sociale të shpërndara janë pjekur prej pak kohe, ndërgjegja për problemin thelbësor në përdorimin e rrjeteve sociale të sotme mungon akoma. Firmat prapa rrjeteve aktuale globale nuk do të lënë rast për ta penguar çdo proçes decentralizimi të saponisur. Megjithatë, e kaluara na tregon se vetë struktura e shpërndarë e Internetit është garancia më e mirë që përmbysjet e bajlozëve në dukje të pathyeshem të një epoke të jenë pjesë e pandashme e evolucioneve teknologjike. Epokat në internet ngrihen mbi balancat e brishta teknologjiko-ekonomike e janë si të tilla apriori jetëshkurtëra. Prandaj nuk duhet të habitemi kur brenda pak viteve edhe emrat si Facebook, Myspace & Co. ti përkasin të njëjtës kategori së cilës sot i perkasin emrat AOL, Geocities etj., dinozaurët e Internetit të viteve 90-të. Se sa e shpejtë do të jetë rënia e bajlozëve të rinj të këtij dhjetëvjeçari do të varet së fundmi nga shkalla e ndërgjegjësimit për konfliktin e fshehur nën ngjyrat e ndritshme të produkteve të tyre në Internet.
23.7.09
Vakumi moral dhe fuqizimi i elitave teknokrate
Morali dhe sistemi i vlerave jane per mendimin tim mekanizma kontrolli e vete-organizimi te nje shoqerie. Pavaresisht se sistemet e vlerave mund te lindin edhe nga levizjet ne baze ato mund te mbahen e te jene te qendrueshme vetem nese riprodhohen e institucionalizohen nga elitat. Dhe tek elitat fillon e mbaron problemi. Pra edhe zgjidhja atje duhet kerkuar nese nuk duam te presim per levizje nga baza qe te depertojne deri tek elitat.
Problemi kryesor qe une shoh aktualisht tek elitat shqiptare eshte dobesia e elitave profesionale (teknokrate, intelektuale, akademike, profesionste). Keto elita jane politikisht te heshtura por mbi te gjitha ato kane per mendimin tim varesi te theksuar ndaj elites politike dhe rrjedhimisht instrumentalizohen rregullisht nga ajo. Kjo dobesi vjen nga njera ane nga strukturat e dobeta te tregut te lire te cilat pengojne qofte lulezimin e kesaj shtrese dhe qofte uljen e nivelit te varesise se saj nga shteti/administrata e politika. Nga ana tjeter kjo dobesi vjen dhe nga emigracioni masiv i kesaj shtrese. Ajo qe quhet me termin e shumeperfolur “brain-drain” ka sjelle ne rastin shqiptar dhe “moral-drain” te konsiderueshem.
Une zgjidhjen afatgjate e shoh tek fuqizimi i elitave teknokrate dhe profesioniste. Fuqizimi i kesaj pjese te elites eshte ama i lidhur direkt me fuqizimin e te gjithe shtreses se teknokrateve e profesionisteve pra varet ne fund te fundit nga zhvillimi i tregut. Nese tregu shqiptar do te evoluoje ne drejtim te nje tregu te hapur qe do te konkuroje me tregjet e vendeve fqinje e me gjere -zhvillim ky qe ka nisur rrugen e vet te pakthyeshme- varesia e ketij tregu nga shtresat dhe elitat profesionale do te rritet dhe rrjedhimisht ato fitojne pushtet duke sherbyer jo me si tani si vasale te qarqeve politike por si alternativa dhe si rigjeneruese te rregullta te ketyre qarqeve.
Per ta pershpejtuar kete dinamike une mendoj se zgjidhja nuk qendron tek fuqizimi i Urdherave Profesionale si propozon Arben Dedja ne nje koment pasi fuqizimi i tyre nuk behet dot artificialisht. Nese Urdherat Profesionale perbehen vetem nga anetare pa pune sado kod etik e profesional te zhvilluar te kene, ato mbeten krejtesisht te pafuqishme. Urdherat profesionale jane nje zgjidhje e mire per organizimin dhe perforcimin e metejshem te nje shtrese profesionistesh qe jane/kane qene te fuqishem.
Une mendoj se nje vend kyc ne fuqizimin e elitave profesionale shqiptare dhe vete tregut shqiptar eshte shkembimi profesional e akademik i rregullt dhe lidhja midis atyre shume profesionisteve qe punojne e jetojne jashte Shqiperise me ata brenda Shqiperise. Shembulli im ideal eshte Izraeli ku per nje pjese jo te vogel te diaspores se shkolluar izraelite eshte normale te shkosh per pak kohe per te punuar ne Izrael. Universitetet izraelite jane poashtu te nje niveli profesional shume te larte ne dege te caktuara pikerisht sepse perfitojne nga shkembimi me akademike te diaspores. Firmat e reja izraelite (start-ups) jane firma kryesisht te teknologjive te larta te ngritura shpesh here me know-how nga izraelite te diaspores qe vijne per te punuar perkohesisht apo thjesht bashkepunojne me kolege te tyre lokale. Bashkepunimi me diasporen e shkolluar eshte per mendimin tim mekanizem shume efikas per pershpejtimin e fuqizimit te tregut shqiptar deri ne arritjen e nje modeli zhvillimi te qendrueshem te brendshem qe nuk ka detyrimisht me nevoje per mekimin nga jashte.
Lind pyetja si arrihet kjo? Se pari duhen krijuar strukturat e ketij bashkepunimi. Ketu mund te mesohen shume gjera nga eksperienca izraelite dhe une nuk po futem ne detaje tani. Se dyti kete bashkepunim do ta ndihmonte shume dhe futja e Shqiperise/Kosoves ne EU qe mund te zgjase dhe nje dekade tjeter. Ne fakt i gjithe ky proces kerkon kohen e vet (15-25 vjet apo me shume). Dhe eshte mire ashtu pasi ndryshimet e bera ngadale dmth. ato qe mezi perceptohen jane dhe ato me te qendrueshmet.
Problemi kryesor qe une shoh aktualisht tek elitat shqiptare eshte dobesia e elitave profesionale (teknokrate, intelektuale, akademike, profesionste). Keto elita jane politikisht te heshtura por mbi te gjitha ato kane per mendimin tim varesi te theksuar ndaj elites politike dhe rrjedhimisht instrumentalizohen rregullisht nga ajo. Kjo dobesi vjen nga njera ane nga strukturat e dobeta te tregut te lire te cilat pengojne qofte lulezimin e kesaj shtrese dhe qofte uljen e nivelit te varesise se saj nga shteti/administrata e politika. Nga ana tjeter kjo dobesi vjen dhe nga emigracioni masiv i kesaj shtrese. Ajo qe quhet me termin e shumeperfolur “brain-drain” ka sjelle ne rastin shqiptar dhe “moral-drain” te konsiderueshem.
Une zgjidhjen afatgjate e shoh tek fuqizimi i elitave teknokrate dhe profesioniste. Fuqizimi i kesaj pjese te elites eshte ama i lidhur direkt me fuqizimin e te gjithe shtreses se teknokrateve e profesionisteve pra varet ne fund te fundit nga zhvillimi i tregut. Nese tregu shqiptar do te evoluoje ne drejtim te nje tregu te hapur qe do te konkuroje me tregjet e vendeve fqinje e me gjere -zhvillim ky qe ka nisur rrugen e vet te pakthyeshme- varesia e ketij tregu nga shtresat dhe elitat profesionale do te rritet dhe rrjedhimisht ato fitojne pushtet duke sherbyer jo me si tani si vasale te qarqeve politike por si alternativa dhe si rigjeneruese te rregullta te ketyre qarqeve.
Per ta pershpejtuar kete dinamike une mendoj se zgjidhja nuk qendron tek fuqizimi i Urdherave Profesionale si propozon Arben Dedja ne nje koment pasi fuqizimi i tyre nuk behet dot artificialisht. Nese Urdherat Profesionale perbehen vetem nga anetare pa pune sado kod etik e profesional te zhvilluar te kene, ato mbeten krejtesisht te pafuqishme. Urdherat profesionale jane nje zgjidhje e mire per organizimin dhe perforcimin e metejshem te nje shtrese profesionistesh qe jane/kane qene te fuqishem.
Une mendoj se nje vend kyc ne fuqizimin e elitave profesionale shqiptare dhe vete tregut shqiptar eshte shkembimi profesional e akademik i rregullt dhe lidhja midis atyre shume profesionisteve qe punojne e jetojne jashte Shqiperise me ata brenda Shqiperise. Shembulli im ideal eshte Izraeli ku per nje pjese jo te vogel te diaspores se shkolluar izraelite eshte normale te shkosh per pak kohe per te punuar ne Izrael. Universitetet izraelite jane poashtu te nje niveli profesional shume te larte ne dege te caktuara pikerisht sepse perfitojne nga shkembimi me akademike te diaspores. Firmat e reja izraelite (start-ups) jane firma kryesisht te teknologjive te larta te ngritura shpesh here me know-how nga izraelite te diaspores qe vijne per te punuar perkohesisht apo thjesht bashkepunojne me kolege te tyre lokale. Bashkepunimi me diasporen e shkolluar eshte per mendimin tim mekanizem shume efikas per pershpejtimin e fuqizimit te tregut shqiptar deri ne arritjen e nje modeli zhvillimi te qendrueshem te brendshem qe nuk ka detyrimisht me nevoje per mekimin nga jashte.
Lind pyetja si arrihet kjo? Se pari duhen krijuar strukturat e ketij bashkepunimi. Ketu mund te mesohen shume gjera nga eksperienca izraelite dhe une nuk po futem ne detaje tani. Se dyti kete bashkepunim do ta ndihmonte shume dhe futja e Shqiperise/Kosoves ne EU qe mund te zgjase dhe nje dekade tjeter. Ne fakt i gjithe ky proces kerkon kohen e vet (15-25 vjet apo me shume). Dhe eshte mire ashtu pasi ndryshimet e bera ngadale dmth. ato qe mezi perceptohen jane dhe ato me te qendrueshmet.
15.5.09
Komunitetet "xhepa" të internetit dhe sistemet komplekse.
Në eksperiencën time në internet me kulturat e komunikimit dhe komunitetet virtuale brenda tij, më ka rënë në sy shpesh herë një cikël i përsëritur i zhvillimit dhe jetës së brendshme të grupeve të internetit.
Një nga anët më të dukshme të dinamikës së komunikimit virtual në një grup të caktuar ka qenë për mua jetëgjatësia e vetë grupit dhe zhvillimi i grupit në drejtim të konformizmit. Vetë zhvillimi drejt konformizmit është nje element që luan rol të dorës së parë në jetëgjatësine e grupit. Dinamika e konformizmit ma merr mendja që studiohet aktualisht nga shkencetarë më të aftë se unë. Gjithsesi me duket interesante të diskutohet për grupet e specializuara të internetit të cilëve unë këtu do ti referohem si grupet "xhepa" nën perspektivën e teorive të sistemeve adaptive komplekse. Modelet e sistemeve adaptive komplekse jane nje përzierje e teorisë së termodinamikës fizike e kibernetikës nga njera anë dhe teorise së evolucionit biologjik nga ana tjetër. Këto modele e shohin zhvillimin e një sistemi si një proçes kompleks bashkëveprimi të sistemit me mjedisin e vet. Me grupet xhepa kam ndërmend ato grupe që mblidhen rreth nje ideje, rreth nje filozofie te caktuar, apo që mbledhin një grup të caktuar social njerezish. Grupet xhepa ne internet krijohen shpesh herë rreth trivializmave si psh. komuniteti për macet e bardha dhe ndonjëherë rreth ideve me karakter më serioz politik apo social. Çfarë zhvillimesh ka në grupet xhepa dhe si ndikon cikli i lindjes, zhvillimit dhe shuarjes së këtyre lloj grupeve në ekosistemin e përgjithshëm të komunikimit në internet?
Për mendimin tim ka disa lloje skenaresh të mundshme për zhvillimin e grupeve xhepa. Unë do ti ndaja ato në dy kategori. Në skenarët e sistemeve të hapura dhe skenarët e sistemeve të mbyllura. Në skenaret e sistemeve të hapura do të fusja grupet qe e bëjnë qarkullimin (futje daljen) e anëtareve dhe informacioneve të thjeshtë. Këtu grupi bashkëvepron dendur me mjedisin. Në skenarët e sistemeve të mbyllura do të fusja grupet që e bejnë qarkullimin e anëtarëve dhe informacioneve më të vështirë. Pra grupi nuk bashkëvepron fare apo bashkëvepron shumë pak me mjedisin. Te dyja këto skenare unë do ti trajtoj si rastet ideale. Natyrisht në realitet ka përzierje të të dyja këtyre skenareve. Por le ti trajtojmë pak më në detaje ato.
Sistemet e hapura
Në skenarin e sistemeve të hapura grupet jane më të hapura për anëtare të rinj qoftë në mënyrën e integrimit të anëtarëve të rinj në grup e qoftë nëpërmjet qarkullimit të informacioneve me mjedisin. Tek këto grupe vlen maksima që sa më të mëdhenj të bëhen aq më shumë e humbin identitetin fillestar.
Rritja dhe konformizimi
Konformizimi e humbja e identitetit fillestar mund të kuptohet nëse ndjekim një llogjike të thjështe statistikore. Anëtaret e rinj që integrohen në grupet e hapura identifikohen përgjithësisht me to. Vini re se fjala përgjithësisht është kyçi këtu. Përgjithësisht do të thotë se psh. një anëtar i ri identifikohet me 80-90% të vlerave e kultures se grupit por jo me 100%. Nëse marrim një mesatare prej 80-90% tek të gjithë anëtarët e rinj atëhere prerja e bashkësisë së vlerave me të cilat ata identifikohen është më e vogël se 80-90%. Prerja gjithnjë e më e vogël me rritjen e numrit të anëtarëve vjen sepse ato 80-90% të bashkësisë së vlerave me të cilat identifikohen anëtarët e rinj janë të shpërndara në mënyrë të rastësishme, dmth. nuk janë të njëjta tek sejcili prej anëtarëve te rinj. Nese i shkojmë kesaj llogjike deri në fund duhet marrë parasysh se grupet rriten në faza të caktuara dhe në çdo fazë ka një humbje të caktuar të identitetit siç ekzistonte para fazës së rritjes. Pra humbja e identitetit është eksponenciale në lidhje me numrin e fazave të rritjes. Në këtë argumentim statistikor shumë parametra i mora (shumë) të thjeshtuar për të dhënë idenë (psh. bashkësi vlerash e pandryshueshme, kulture e kuantifikueshme, shpërndarje e rastësishme etj. etj.) por në realitet grupet janë natyrisht më të komplikuara.
Sistemeve të hapura ju duhet të rriten
Vetia mbase më e rëndësishme e sistemeve të hapura është që atyre ju duhet të rriten deri në një pikë të caktuar ekuilibri. Arsyeja kryesore e rritjes së tyre është se duke qenë brenda një mjedisi shumë dinamik dhe të ndryshueshem më të cilin ato bashkëveprojnë dendur, vetëm rritja dhe diversifikimi i brendshëm i bën sistemet e hapura aq adaptive sa të mbijetojnë. Rritja mund të vazhdojë deri në pikën ku gjendet një balancë cilësore midis kostove për mbajtjen e infrastruktures së krejt sistemit dhe arritjes së një niveli diversifikimi të brendshëm të kenaqshem që i ben ballë dinamizmit të mjedisit.
Roli i infrastrukturës
Nëse grupi xhep fillestar pra, adopton në mënyra të ndryshme skenarin e sistemit të hapur atehere ka dy mundësi zhvillimesh. Nëse ky grup ka infrastrukture më të mirë se mjedisi jashtë tij për të ngritur (nen)grupe xhep atehere anëtarët e kompensojnë humbjen e identitetit fillestar të grupit me ngritjen e (nen)grupeve xhep. Nëse këtij grupi i mungon infrastruktura, apo mundësia për të krijuar grupe xhep brenda tij është me e keqe sesa në mjedisin rrethues, atehere ky grup nuk arrin balancën optimale midis infrastrukturës dhe diversifikimit dhe si pasojë e humbjes graduale të identitetit edhe anetaret fillojnë e largohen drejt alternativave me një infrastrukture më të mirë. Në këtë rast grupi tkurret dhe kthehet në një sistem te mbyllur (shih më poshtë) ose vdes. E vetmja mënyrë pra për krijimin dhe mbijetesen e grupeve të medha është që këto grupe të sigurojnë një infrastrukturë më të mirë diversifikimi sesa ajo e mjedisit/konkurencës për krijimin e (nën)grupeve xhepa.
Autoriteti
Autoriteti brenda sistemeve të hapura evoluon në drejtim të decentralizimit. Kur sistemi i hapur nis si një grup xhep, autoriteti i perket disa pak instancave centrale. Me rritjen e diversitetit të (nën)grupeve xhepa dhe njëkohësisht të varësisë së sistemit të hapur nga këto (nën)grupe, autoriteti shpërndahet gradualisht tek të gjitha (nën)grupet xhepa.
Ekuilibri
Së fundmi, kur arrihet pika e ekuilibrit pra ku sistemi i hapur gjen pikën optimale midis kostos së infrastruktures dhe një diversifikimi të kënaqshem ai nuk zhvillohet më dhe është tashmë një ekosistem më vete i cili dallon nga mjedisi kryesisht në infrastrukturën e komunikimit e të bashkëveprimit dhe jo më nga ndonjë identitet kulturor i përbashkët i anëtarëve.
Sistemet e mbyllura
Grupet xhepa që adoptojnë skenarin e sistemeve të mbyllura karakterizohen nga bashkëveprimi i dobët me mjedisin dhe nga qarkullimi i dobet i anëtarëve e informacionit.
Evoluim i ngadalshem dhe ruajtja e identitetit
Keto grupe nuk përshtaten e evoluojne shpejt dhe ruajne identitetin e tyre fillestar. Në fakt, këto grupe nuk riprodhohen nga bashkëveprimi me jashtë por nga riprodhimi i brendshëm. Nëse nuk ekzistojnë mundësi riprodhimi të brendshem këto grupe kanë dy mundësi zhvillimi. Ose fillojnë hapjen, pra fillojnë të kthehen gradualisht në sisteme të hapura ose vdesin.
Infrastruktura e kufijve vs. ajo e diversifikimit
Infrastruktura e brendshme e këtyre grupeve nuk evoluon drejt mundësimit të diversifikimit të brendshem si tek sistemet e hapura por drejt përmirësimit të kufijve ndarës me mjedisin. Vetë strukturat e autoritetit brenda ketyre grupeve janë të tipit centralizues dhe ngrihen në funksion të ruajtes së kufijve ndarës. Këto grupe karakterizohen nga hierarki statike te brendshme dhe nga nje infrastrukture minimale. Ajo (infrastruktura) është aq minimale sa e lejon vetë ekzistencen e grupit dhe mbështetjen e infrastruktures per kufijtë e grupit. Aktualisht në internet kemi zhvillimin që grupet e mbyllura nuk mbijetojnë gjatë. Kjo sepse grupet e mbyllura nuk mund ti kontrollojnë anëtarët plotësisht dhe nuk mund ti mbajnë vetëm në virtualitetin e grupit. Anëtarët kanë dhe një jetë reale me të gjitha implikimet e mediumit tjetër (realitetit).
Karakteristikat e internetit si ekosistemi gjithëpërfshirës dhe e menyrës së komunikimit brenda internetit kushtezon qartë zhvillimin e grupeve xhepa apo ekosistemeve brenda tij. Në internet ndryshe nga në jetën sociale reale ndryshimi i grupeve mund të bëhet pa shumë kosto. Pra qarkullimi i anëtarëve është i thjeshtë dhe i shpejtë. Si pasojë, ciklet e evoluimit të grupeve xhep në internet janë shumë të shpejta. Në internet në pak vite një grup xhep mund të evoluoje në një ekosistem të plotë ndërsa në jetën reale kjo kërkon të paktën disa gjenerata. Ndryshe nga jeta reale, në internet ngritja e kufijve të një grupi xhep nuk është akoma shume e lehtë pasi qëllimi fillestar për të cilin vetë interneti u ngrit ishte realizimi i një sistemi të hapur komunikimi dhe teknologjia komunikuese e vetë internetit nuk është e përshtatshme për këtë. Interneti si ekosistem favorizon akoma sot skenarin e sistemeve të hapura. Sidoqoftë masivizimi i internetit në shkallën e sotme lejon shkallë (nën)ekosistemesh të cilat mund të mundesojnë evoluimin e sistemeve më të mbyllura të shkallëve të ndryshme.
Institucionet dhe vlerat në internet
Se fundmi, për të kaluar pak ne fantashkencë më duhet të them se institucionet e vlerat në gjeneratat e ardhshme të internetit do të jenë kryesisht të koduara si teknologji të komunikimit dhe bashkëveprimit që përdoren në bazen e tij dhe pjeserisht do te riprodhohen nga vete njerëzit pjesëmarrës në internet. Vetë ekosistemet/grupet brenda internetit do te kene të koduara në formen e teknologjive të komunikimit vlera dhe institucione bazë të evoluara nga nje proces vetë-organizues e seleksionues të zhvilluar përgjatë kohës. Teknologjia e komunikimit dhe mënyrat e bashkeveprimit do të jenë pjesa e kryesore e këtij "kodi gjenetik" të internetit dhe të ekosistemeve te evoluara brenda tij. Si mjet riprodhues e krijues i vlerave e institucioneve teknologjia dhe bashkëveprimi do të jenë fushëbeteja të përplasjeve të mëdha kulturore të së ardhmes.
Një nga anët më të dukshme të dinamikës së komunikimit virtual në një grup të caktuar ka qenë për mua jetëgjatësia e vetë grupit dhe zhvillimi i grupit në drejtim të konformizmit. Vetë zhvillimi drejt konformizmit është nje element që luan rol të dorës së parë në jetëgjatësine e grupit. Dinamika e konformizmit ma merr mendja që studiohet aktualisht nga shkencetarë më të aftë se unë. Gjithsesi me duket interesante të diskutohet për grupet e specializuara të internetit të cilëve unë këtu do ti referohem si grupet "xhepa" nën perspektivën e teorive të sistemeve adaptive komplekse. Modelet e sistemeve adaptive komplekse jane nje përzierje e teorisë së termodinamikës fizike e kibernetikës nga njera anë dhe teorise së evolucionit biologjik nga ana tjetër. Këto modele e shohin zhvillimin e një sistemi si një proçes kompleks bashkëveprimi të sistemit me mjedisin e vet. Me grupet xhepa kam ndërmend ato grupe që mblidhen rreth nje ideje, rreth nje filozofie te caktuar, apo që mbledhin një grup të caktuar social njerezish. Grupet xhepa ne internet krijohen shpesh herë rreth trivializmave si psh. komuniteti për macet e bardha dhe ndonjëherë rreth ideve me karakter më serioz politik apo social. Çfarë zhvillimesh ka në grupet xhepa dhe si ndikon cikli i lindjes, zhvillimit dhe shuarjes së këtyre lloj grupeve në ekosistemin e përgjithshëm të komunikimit në internet?
Për mendimin tim ka disa lloje skenaresh të mundshme për zhvillimin e grupeve xhepa. Unë do ti ndaja ato në dy kategori. Në skenarët e sistemeve të hapura dhe skenarët e sistemeve të mbyllura. Në skenaret e sistemeve të hapura do të fusja grupet qe e bëjnë qarkullimin (futje daljen) e anëtareve dhe informacioneve të thjeshtë. Këtu grupi bashkëvepron dendur me mjedisin. Në skenarët e sistemeve të mbyllura do të fusja grupet që e bejnë qarkullimin e anëtarëve dhe informacioneve më të vështirë. Pra grupi nuk bashkëvepron fare apo bashkëvepron shumë pak me mjedisin. Te dyja këto skenare unë do ti trajtoj si rastet ideale. Natyrisht në realitet ka përzierje të të dyja këtyre skenareve. Por le ti trajtojmë pak më në detaje ato.
Sistemet e hapura
Në skenarin e sistemeve të hapura grupet jane më të hapura për anëtare të rinj qoftë në mënyrën e integrimit të anëtarëve të rinj në grup e qoftë nëpërmjet qarkullimit të informacioneve me mjedisin. Tek këto grupe vlen maksima që sa më të mëdhenj të bëhen aq më shumë e humbin identitetin fillestar.
Rritja dhe konformizimi
Konformizimi e humbja e identitetit fillestar mund të kuptohet nëse ndjekim një llogjike të thjështe statistikore. Anëtaret e rinj që integrohen në grupet e hapura identifikohen përgjithësisht me to. Vini re se fjala përgjithësisht është kyçi këtu. Përgjithësisht do të thotë se psh. një anëtar i ri identifikohet me 80-90% të vlerave e kultures se grupit por jo me 100%. Nëse marrim një mesatare prej 80-90% tek të gjithë anëtarët e rinj atëhere prerja e bashkësisë së vlerave me të cilat ata identifikohen është më e vogël se 80-90%. Prerja gjithnjë e më e vogël me rritjen e numrit të anëtarëve vjen sepse ato 80-90% të bashkësisë së vlerave me të cilat identifikohen anëtarët e rinj janë të shpërndara në mënyrë të rastësishme, dmth. nuk janë të njëjta tek sejcili prej anëtarëve te rinj. Nese i shkojmë kesaj llogjike deri në fund duhet marrë parasysh se grupet rriten në faza të caktuara dhe në çdo fazë ka një humbje të caktuar të identitetit siç ekzistonte para fazës së rritjes. Pra humbja e identitetit është eksponenciale në lidhje me numrin e fazave të rritjes. Në këtë argumentim statistikor shumë parametra i mora (shumë) të thjeshtuar për të dhënë idenë (psh. bashkësi vlerash e pandryshueshme, kulture e kuantifikueshme, shpërndarje e rastësishme etj. etj.) por në realitet grupet janë natyrisht më të komplikuara.
Sistemeve të hapura ju duhet të rriten
Vetia mbase më e rëndësishme e sistemeve të hapura është që atyre ju duhet të rriten deri në një pikë të caktuar ekuilibri. Arsyeja kryesore e rritjes së tyre është se duke qenë brenda një mjedisi shumë dinamik dhe të ndryshueshem më të cilin ato bashkëveprojnë dendur, vetëm rritja dhe diversifikimi i brendshëm i bën sistemet e hapura aq adaptive sa të mbijetojnë. Rritja mund të vazhdojë deri në pikën ku gjendet një balancë cilësore midis kostove për mbajtjen e infrastruktures së krejt sistemit dhe arritjes së një niveli diversifikimi të brendshëm të kenaqshem që i ben ballë dinamizmit të mjedisit.
Roli i infrastrukturës
Nëse grupi xhep fillestar pra, adopton në mënyra të ndryshme skenarin e sistemit të hapur atehere ka dy mundësi zhvillimesh. Nëse ky grup ka infrastrukture më të mirë se mjedisi jashtë tij për të ngritur (nen)grupe xhep atehere anëtarët e kompensojnë humbjen e identitetit fillestar të grupit me ngritjen e (nen)grupeve xhep. Nëse këtij grupi i mungon infrastruktura, apo mundësia për të krijuar grupe xhep brenda tij është me e keqe sesa në mjedisin rrethues, atehere ky grup nuk arrin balancën optimale midis infrastrukturës dhe diversifikimit dhe si pasojë e humbjes graduale të identitetit edhe anetaret fillojnë e largohen drejt alternativave me një infrastrukture më të mirë. Në këtë rast grupi tkurret dhe kthehet në një sistem te mbyllur (shih më poshtë) ose vdes. E vetmja mënyrë pra për krijimin dhe mbijetesen e grupeve të medha është që këto grupe të sigurojnë një infrastrukturë më të mirë diversifikimi sesa ajo e mjedisit/konkurencës për krijimin e (nën)grupeve xhepa.
Autoriteti
Autoriteti brenda sistemeve të hapura evoluon në drejtim të decentralizimit. Kur sistemi i hapur nis si një grup xhep, autoriteti i perket disa pak instancave centrale. Me rritjen e diversitetit të (nën)grupeve xhepa dhe njëkohësisht të varësisë së sistemit të hapur nga këto (nën)grupe, autoriteti shpërndahet gradualisht tek të gjitha (nën)grupet xhepa.
Ekuilibri
Së fundmi, kur arrihet pika e ekuilibrit pra ku sistemi i hapur gjen pikën optimale midis kostos së infrastruktures dhe një diversifikimi të kënaqshem ai nuk zhvillohet më dhe është tashmë një ekosistem më vete i cili dallon nga mjedisi kryesisht në infrastrukturën e komunikimit e të bashkëveprimit dhe jo më nga ndonjë identitet kulturor i përbashkët i anëtarëve.
Sistemet e mbyllura
Grupet xhepa që adoptojnë skenarin e sistemeve të mbyllura karakterizohen nga bashkëveprimi i dobët me mjedisin dhe nga qarkullimi i dobet i anëtarëve e informacionit.
Evoluim i ngadalshem dhe ruajtja e identitetit
Keto grupe nuk përshtaten e evoluojne shpejt dhe ruajne identitetin e tyre fillestar. Në fakt, këto grupe nuk riprodhohen nga bashkëveprimi me jashtë por nga riprodhimi i brendshëm. Nëse nuk ekzistojnë mundësi riprodhimi të brendshem këto grupe kanë dy mundësi zhvillimi. Ose fillojnë hapjen, pra fillojnë të kthehen gradualisht në sisteme të hapura ose vdesin.
Infrastruktura e kufijve vs. ajo e diversifikimit
Infrastruktura e brendshme e këtyre grupeve nuk evoluon drejt mundësimit të diversifikimit të brendshem si tek sistemet e hapura por drejt përmirësimit të kufijve ndarës me mjedisin. Vetë strukturat e autoritetit brenda ketyre grupeve janë të tipit centralizues dhe ngrihen në funksion të ruajtes së kufijve ndarës. Këto grupe karakterizohen nga hierarki statike te brendshme dhe nga nje infrastrukture minimale. Ajo (infrastruktura) është aq minimale sa e lejon vetë ekzistencen e grupit dhe mbështetjen e infrastruktures per kufijtë e grupit. Aktualisht në internet kemi zhvillimin që grupet e mbyllura nuk mbijetojnë gjatë. Kjo sepse grupet e mbyllura nuk mund ti kontrollojnë anëtarët plotësisht dhe nuk mund ti mbajnë vetëm në virtualitetin e grupit. Anëtarët kanë dhe një jetë reale me të gjitha implikimet e mediumit tjetër (realitetit).
Karakteristikat e internetit si ekosistemi gjithëpërfshirës dhe e menyrës së komunikimit brenda internetit kushtezon qartë zhvillimin e grupeve xhepa apo ekosistemeve brenda tij. Në internet ndryshe nga në jetën sociale reale ndryshimi i grupeve mund të bëhet pa shumë kosto. Pra qarkullimi i anëtarëve është i thjeshtë dhe i shpejtë. Si pasojë, ciklet e evoluimit të grupeve xhep në internet janë shumë të shpejta. Në internet në pak vite një grup xhep mund të evoluoje në një ekosistem të plotë ndërsa në jetën reale kjo kërkon të paktën disa gjenerata. Ndryshe nga jeta reale, në internet ngritja e kufijve të një grupi xhep nuk është akoma shume e lehtë pasi qëllimi fillestar për të cilin vetë interneti u ngrit ishte realizimi i një sistemi të hapur komunikimi dhe teknologjia komunikuese e vetë internetit nuk është e përshtatshme për këtë. Interneti si ekosistem favorizon akoma sot skenarin e sistemeve të hapura. Sidoqoftë masivizimi i internetit në shkallën e sotme lejon shkallë (nën)ekosistemesh të cilat mund të mundesojnë evoluimin e sistemeve më të mbyllura të shkallëve të ndryshme.
Institucionet dhe vlerat në internet
Se fundmi, për të kaluar pak ne fantashkencë më duhet të them se institucionet e vlerat në gjeneratat e ardhshme të internetit do të jenë kryesisht të koduara si teknologji të komunikimit dhe bashkëveprimit që përdoren në bazen e tij dhe pjeserisht do te riprodhohen nga vete njerëzit pjesëmarrës në internet. Vetë ekosistemet/grupet brenda internetit do te kene të koduara në formen e teknologjive të komunikimit vlera dhe institucione bazë të evoluara nga nje proces vetë-organizues e seleksionues të zhvilluar përgjatë kohës. Teknologjia e komunikimit dhe mënyrat e bashkeveprimit do të jenë pjesa e kryesore e këtij "kodi gjenetik" të internetit dhe të ekosistemeve te evoluara brenda tij. Si mjet riprodhues e krijues i vlerave e institucioneve teknologjia dhe bashkëveprimi do të jenë fushëbeteja të përplasjeve të mëdha kulturore të së ardhmes.
Subscribe to:
Posts (Atom)
